Mitologia s這wia雟ka - bogowie

Bia這b鏬 - Domniemany b鏬 dobra S這wian po逝dniowych i po豉bskich.

Chors - Wg Powie軼i dorocznej, jego pos庵 sta na kijowskim wzg鏎zu. S這wo o wyprawie Igora wspomina o kniaziu Wszes豉wie, kt鏎y w postaci wilko豉ka "noc wielkiemu Chorsowi drog przebiega". Prawdopodobnie b鏬 鈍iat豉 nocnego.
Prawdopodobn etymologi imienia tego boga nale篡 wyprowadza ze staroira雟kiego s這wa "xores" (czyt. chores) czyli "promienny". Inna etymologia (zaproponowana przez Aleksandra Brücknera) wywodzi imi z pras這wia雟kiego s這wa "krst?" - "wychars造", "wyn璠znia造" znajduj帷 w nim analogi do zmieniaj帷ych si cyklicznie postaci ksi篹yca, kt鏎y chudnie.
Nie ulega w徠pliwo軼i, 瞠 Chors jest b鏀twem lunarnym. W starych latopisach ruskich cz瘰to pojawia si jego imi, "S這wo o wyprawie Igora" opowiada o tym jak knia Wszes豉w w nocy pokonuje dorog z Kijowa do Tmutorakania po drodze Wielkiego Chorsa. Chors wymieniany jest te cz瘰to w parze z Dad嬌ogiem jako Ksi篹yc i S這鎍e. Okre郵aj帷 Chorsa promiennym nie ulega w徠pliwo軼i, 瞠 chodzi o po鈍iat ksi篹yca. Po鈔鏚 pos庵闚 wystawionych w Kijowie przez ksi璚ia W這dzimierza znalaz si tak瞠 - obok Peruna - Chors (jak informuje XI-wieczna kronika ruska).
W religiach indoeuropejskich ksi篹yc jako element kultu pojawia si rzadko (szczeg鏊nie w Europie Zachodniej) dlatego Chorsa i kult ksi篹yca u S這wian nale篡 wywodzi z azjatyckiego kr璕u wierzeniowego, gdzie zajmuje znacz帷 pozycj. St康 te etymologia s這wia雟ka nie wydaje si odpowiedni, tak瞠 z racji s這wa "wychars造", kt鏎e trudno zaliczy do s堯w o znaczeniu kultowym.
Kult ksi篹yca obecny by na ca貫j s這wia雟zczy幡ie (szczeg鏊nie wschodniej). Urzeka豉 jego rytmika. Znikanie ksi篹yca t逝maczono zjadaniem go przez wilko豉ki, a gdy nie by這 go na niebie s康zono, 瞠 zatopiony by w wodzie.
Zaproponowana przez Colina Renfrew teoria rozprzestrzeniania si j瞛yk闚 indoeuropejskich potwierdza, 瞠 wiele z wierze i kult闚 S這wian to po篡czki, przenikanie si, b康 wsp鏊ny pie mitologiczny z kr璕闚 azjatyckich m.in.: uralskich, ugrofi雟kich.

Czarnob鏬, Czernob鏬 - b鏬 lub demon z豉 i sfery podziemnej, wzmiankowany w Kronice S這wian Hemolda jako przeciwstawny bogu dobra i powodzenia. Kieruje z造m losem i nieszcz窷ciami. Uznawany za diab豉 w豉daj帷ego podziemnymi istotami demonicznymi. Jako uosobienie si chtonicznych bra udzia w stworzeniu 鈍iata.

Czarnog這wy - wspomniane w Knytlingasadze b鏀two Rugian, nazwane ich bogiem zwyci瘰twa. Pos庵 Czarnog這wego, kt鏎ego oblicze zdobi造 srebrne w御y, mia zosta zniszczony dopiero w trzy lata po upadku Arkony (zdarzenie z oko這 1171 roku).

Dada - b鏬 ro郵in.

Dad嬌鏬 Dad嬌鏬

Dad嬌鏬, Da瘺og, Dabog - b鏬 uznawany za tarcz s這neczn, zawsze otaczany wielkim szacunkiem, wymieniany w ruskich 廝鏚豉ch 鈔edniowiecznych. B鏀two ognia domowego i ofiarnego, daj帷y bogactwo. W Kronice Malali nazywany "Synem Swaroga", jest prawdopodobnie tarcz ze z這ta, kt鏎 Swar鏬 zawiesi na niebie jako swe dzie這 -syna. Uto窺amiany z Chorsem i Swaro篡cem jako b鏬 S這鎍a i ognia. Zwi您any jest z w豉dz ksi捫璚, na co wskazuje nazwanie w S這wie o wyprawie Igora ksi捫徠 ruskich "wnukami Dad嬌oga". Jako Dabog -opiekun kopal -pe軟i funkcje rozdawcy 豉sk i bogactw. Wrogiem jego s 禦ije i wszelkie stworzenia Welesa, kt鏎e wygrzewaj帷 si na s這鎍u, zabieraj jego moc.
Skoro mo積a za這篡, 瞠 Swar鏬 by bogiem s這鎍a, Dad嬌ogowi (Dad瘺ogowi, Da瘺ogowi) przypad豉by rola boga ognia ni窺zego rz璠u czyli ognia ofiarnego i domowego. Przyjmuj帷 ponadto synowski charakter Dad嬌oga wobec Swaroga, wynika這by, 瞠 Dad嬌鏬 i Swaro篡c to b鏀twa identyczne. Pochodzenie imienia jest kolejnym dowodem stwierdzaj帷ym powy窺ze za這瞠nia. S這wia雟ki czasownik "dati" - "dawa" i ko鎍闚ka "-b鏬" ("-bog?") okre郵a Dad嬌oga jako tego, co rozdaje. Ta etymologia wskazywa豉by na funkcje bliskie ognisku domowemu, bliskie ludziom czyli funkcje ogniowe ni窺zego rz璠u. Kult ognia przetrwa na S這wia雟zczy幡ie do progu czas闚 nowo篡tnych, p這myk pal帷y si w domu otaczany by szczeg鏊nym szacunkiem. Do cel闚 rytualnych ogie niecony by tylko wed逝g prastarych zwyczaj闚 - przez pocieranie dw鏂h drewienek. Motyw obrz璠owo軼i z towarzyszeniem ognia nie by w豉軼iwy wy陰cznie Swaro篡cowi, ogie obecny by podczas praktyk ofiarniczych sk豉danych m.in. Perunowi, Welesowi i innym.
Przeszkod staje si jednak znany w mitologii ba速yjskiej mit m闚i帷y o tym, 瞠 b鏬 ognia i kowalstwa wyku s這鎍e i umie軼i na niebie (b鏬 ognia jest tu ojcem boga s這鎍a, podobny przypadek wyst瘼uje w mitologii greckiej).
Na Po豉biu Swaro篡c przybra cechy b鏀twa wojennego. Informuje o tym Thietmar z Mersemburga opisuj帷 鈍i徠yni s這wia雟k w Radogoszczy w roku 1018. Kilkadziesi徠 lat p騧niej Adam z Bremy w swojej kronice nada Swaro篡cowi imi Radogost - prawdopodobnie zosta zregionalizowany i dostosowany do potrzeb plemion Federacji Wieleckiej, walcz帷ych o utrzymanie suwerenno軼i politycznej i religijnej.
Nale篡 przyj望, 瞠 Swar鏬 jest bogiem s這鎍a i ojcem Dad嬌oga czyli Swro篡ca - boga ognia ofiarnegob i domowego. Swar鏬 - Dad嬌鏬 jest jedynym przypadkiem w mitologii s這wia雟kiej, gdzie okre郵ony jest stopie pokrewie雟twa mi璠zy b鏀twami (w徠ek teogoniczny).

German - b鏀two zapewne chtoniczne, znane w鈔鏚 Serb闚 i Bu貪ar闚.

Jarowit Jarowit

Jarowit - b鏬 S這wian po豉bskich, czczone w Hobolinie (gb. Havelberg, daw. NRD) i Wo這goszczy (ob. Volgast, daw. NRD), gdzie w 鈍i徠yni wisia豉 po鈍i璚ona mu tarcza. uwa瘸ny za b鏀two wojny, o cechach solarnych, prawdopodobnie zwi您any z p這dno軼i. Uto窺amiano go z Jary陰, znanym z folkloru bia這ruskiego, uosobieniem si m這do軼i i p這dno軼i w postaci m這dzie鎍a w bia造ch szatach i na bia造m koniu.Przedstawiany z poz豉can tarcz, w jednej r璚e trzyma mia g這w ludzk, znak ust瘼uj帷ego starego roku -Starego Jary造, w drugiej k這s 篡ta. Jego 鈍i皻o przypada這 na 27 kwietnia.

Jary這, Jarun - wschodnios這wia雟kie b鏀two przyrody, uznawany tak瞠 za boga mi這軼i i p這dno軼i. Mia te niejasny zwi您ek ze S這鎍em lub te 鈍iat貫m s這necznym. Jary這 zabiega o wzgl璠y Mokosz, bogini zaj耩 kobiecych: strzy瞠nia owiec i prz璠zenia lnu oraz aktywno軼i seksualnej i s逝膨cej Wilgotnej Matki Ziemi. Jary這 postanowi przyodzia swoj wybrank w oceany, morza, rzeki, jeziora i wszystkie ro郵iny. Wsp鏊nie Mokosz i Jary這 stworzyli wszystkie stworzenia zamieszkuj帷e niebo i ziemi, w tym tak瞠 ludzi.

Jessa - w mitologii s這wia雟kiej by odpowiednikiem rzymskiego Jowisza w stworzonym przez Jana D逝gosza (w jego dziele „Historia Polonica”) polskim panteonie poga雟kim.

Lelum Polelum - pseudob鏀twa opisane jako bracia-bli幡iacy, synowie ζdy, identyfikowani z gwiazdozbiorem Bli幡i徠.

Nyja - b鏬 鈍iata podziemnego w stworzonym przez Jana D逝gosza polskim panteonie poga雟kim. Nyja by odpowiednikiem rzymskiego Plutona. 安i徠ynia Nyji mia豉 sta w Gnie幡ie. Imi Nyja mo積a wi您a z nawiami.

Perep逝t - b鏀two wodne. Imi tego b鏀twa naj豉twiej zwi您a z pras這wia雟kim s這wem "pluti" - "p造n望". Nie ma wielu informacji na temat Perep逝ta, jednak na podstawie istniej帷ych nale篡 przyj望, 瞠 mia charakter akwatyczny. Pomimo staroruskiego opisu obrz璠u magicznego, kt鏎ym zdobywano sobie jego przychylno嗆 trudno stwierdzi, 瞠 Perep逝t zaliczany by do rz璠u b鏀tw. Nale篡 przyj望, i by to demon wodny. Zdaniem niekt鏎ych slawist闚 Perep逝t jest 鈔edniowiecznym imieniem Siemarg豉. Wreszcie mo積a za這篡, 瞠 wraz z nadej軼iem chrze軼ija雟twa b鏀two straci這 swoje znaczenie i sta這 si demonem.

Perun Perun

Perkun - by personifikacj pioruna, b鏬 nieba i zjawisk atmosferycznych, u innych odpowiednik Peruna.

Perun - b鏬 burzy i gromu, atmosferyczne b鏀two odpowiadaj帷e indoeuropejskiemu Gromow豉dcy. Perun opiekowa si warstw rycersk i pilnowa przestrzegania przysi庵. Zgodnie z rekonstrukcjami przeciwstawiany by mu Weles jak w豉dca chtoniczny. Ich wsp馧dzia豉nie mia這 stworzy 鈍iat, w micie po逝dniowos這wia雟kim Perun (B鏬) zst徙i na pierwotne wody, gdzie spotka Welesa (Diab豉) i wys豉 go na dno w鏚 po gar嗆 mu逝. Po powstaniu ziemi i cz這wieka Perun stoczy walk z Welesem, w kt鏎ej dosiad konia lub rydwanu, pos逝guj帷 si sw broni -piorunami i ciskanymi g豉zami -dla uwolnienia w鏚, czy te porwanej 穎ny, i pobudzenia kosmicznej p這dno軼i. W folklorze uto窺amiano go z 鈍. Eliaszem walcz帷ym piorunami z diab豉mi.
Najbardziej prawdopodobn etymologi imienia b鏀twa jest temat "*per-" i ko鎍闚ka "-un". Pras這wia雟ki rdze "*per-" jest 廝鏚這s這wem wyraz闚 "pra" w polskim znaczeniu "bi", "uderza". Chocia z racji pe軟ionej funkcji Perun jednoznacznie kojarzony jest z piorunem, pochodzenie tego s這wa (znanego w tym brzmieniu tylko w j瞛yku polskim) jest wynikiem jego laicyzacji tzn. imi b鏀twa sta這 si okre郵eniem zjawiska atmosferycznego, jeszcze niedawno okrzyk "do pioruna!" odczuwany by jako przekle雟two.
Druga etymologia opiera si na og鏊noindoeuropejskim rdzeniu "querk-" daj帷ym pocz徠ek s這wom takim jak: "d帳", "las", "kamie" (czyli okre郵eniom o znaczeniu mitologicznym). S這wia雟ki i ba速yjski temat "perk-" jest wynikiem przesuni璚ia d德i瘯owego lub zmian g這ski wynikaj帷 z mitologicznego tabu zabraniaj帷ego wymawiania imienia boga w jego w豉軼iwej formie. W mitologii ba速yjskiej znane jest b鏀two Perkun o kompetencjach Peruna. Poparciem dla etymologii drugiej wydaje si by fakt, 瞠 kult drzew, w szczeg鏊no軼i d瑿闚, by bardzo popularny w ca貫j Europie w czasach przedchrze軼ija雟kich i p騧niejszych. Czczone drzewa by造 bezwzgl璠nie chronione przed 軼i璚iem, przy nich odbywa造 si obrz璠y kultowe; wiele drzew trafionych piorunem zyskiwa這 miano "drzew piorunowych" zwi瘯szaj帷 stopie swojej sakralizacji.
Niezwyk這嗆 zjawiska atmosferycznego jakim jest burza, budzi豉 w umys豉ch wielko嗆 boga, kt鏎y by z ni kojarzony. 字edniowieczne teksty przytaczaj opisy m闚i帷e o tym, 瞠 鈍i皻o軼i by這 otaczane miejsce, w kt鏎e uderzy piorun. S康zono te, 瞠 cz這wiek ra穎ny piorunem zosta doceniony przez boga; a spo篡cie popio逝 z miejsca uderzenia pioruna dawa這 d逝gowieczno嗆. W polskim folklorze do niedawna istnia zwyczaj uderzania si ma造m kamykiem w g這w podczas pierwszej wiosennej burzy.
Wiele informacji dotycz帷ych Peruna pochodzi z latopis闚 ruskich. Najstarszy z nich (zredagowany w X w.) opisuje jak ksi捫 kijowski W這dzimierz (980-1015) wystawi przed sw siedzib pos庵i. "I wystawi pos庵i poza grodem: Peruna, o z這tym w御ie i srebrnej g這wie; Chorsa, Dad嬌oga, Strzyboga, Siemarg豉, Mokosz". Ten sam latopis w innym miejscu ukazuje moment przyj璚ia przez W這dzimierza chrze軼ija雟twa w 988 r. i likwidacji tych pos庵闚: "Kaza powywraca ba逕any", Perun mia by wleczony do rzeki i wrzucony do niej, aby odp造n掖.
Wiele kolejnych dowod闚 czci Peruna przynosz okre郵enia toponomastyczne (miejscowo軼i, g鏎, las闚) z ca貫j S這wia雟zczyzny oraz p馧nocno-wschodnich teren闚 Niemiec.
Tak瞠 na polu archeologicznym mo積a odnale潭 郵ady Peruna. Najs造nniejsza, odkryta przez archeolog闚, 鈍i徠yni Peruna znajduje si w Nowogrodzie Wielkim. Miejsce kultu otoczone by這 kr璕iem o 鈔ednicy ok. 33 m. Wewn徠rz kr璕u znaleziono fragmenty kamiennego coko逝 i pos庵u, kt鏎y by na nim osadzony.
B鏀two piorunowe pojawia si w podaniach ludowych. Szczeg鏊nie cz瘰ty jest motyw walki Peruna i smoka lub 禦ija (istot demonicznych pr鏏uj帷ych zak堯ci 豉d 鈍iata). Opowie軼i zebrane z r騜nych miejsc S這wia雟zczyzny r騜ni si od siebie, ale og鏊ne motywy i charakter pozostaje ten sam. Podania zawieraj w sobie wiele symboliki mitologicznej np.: drzewo, nad kt鏎ym znajduj si bogowie; korzenie drzewa, w kt鏎ych chroni si przeciwnik; konary drzewa skierowane w cztery strony 鈍iata; siedz na nich zazwyczaj trzy ptaki. Mit z motywem walki sprowadza si do tezy, 瞠 b鏬 piorun闚 mo瞠 zniszczy smoka wsz璠zie lecz nie wtedy, gdy ten ukryje si pod wod.
Warto zwr鏂i uwag na atrybut Peruna, jest nim m這t - wyraz wywodz帷y si z og鏊noindoeuropejskiego praleksykonu oznaczaj帷ego "bro". Cz窷 badaczy sugeruje, 瞠 m這t jako atrybut boga piorun闚 wskazuje tak瞠 na jego wojenny charakter, i przyjmuje ten fakt jako przej璚ie wiki雟kich element闚 mitologicznych (Thor - b鏬 wojny i piorun闚, wyposa穎ny w m這t Mjölnir) w czasach, gdy Wikingowie oddzia造wali gospodarczo i politycznie na p馧nocne tereny Rusi (X w.). Twierdzenie to ma raczej kruch podstaw i nale篡 przyjmowa, 瞠 Perun przybra cechy wojenne w czasach tworzenia si wczesnofeudalnego pa雟twa ruskiego z siln pozycj woj闚. Podobnie w XI w. na Po豉biu - jedynym 闚cze郾ie poga雟kim skrawku S這wia雟zczyzny Perun naby cech militarnych. Objawia si on tam pod r騜nymi postaciami, oto one:

- 安i皻owit - czczony w Arkonie, o kt鏎ym dowiadujemy si z relacji Sak