Mitologia s這wia雟ka - Inne postacie i zagadnienia

Aitwary - mitologia litewska, duchy w postaci smoka, w篹a, czarnego kota, koguta lub wrony, psoc帷e w gospodarstwie i wywo逝j帷e koszmary, ale te przynosz帷e bogactwo w豉軼icielom.

Amazonki - nazwa nadana wojowniczym kobietom w mitologii s這wia雟kiej. Czeska XI wieczna legenda opowiada o oddziale Amazonek, kt鏎e walczy造 jak m篹czy幡i i przejawia造 inicjatyw w sprawach seksualnych. Dowodzone przez najdzielniejsz wojowniczk Wlast, mieszka造 w zamku na brzegu We速awy. W rosyjskiej ludowej opowie軼i epickiej Amazonki (czyli Polenice) samotnie je盥膨 konno. W jednej z opowie軼i bohater, Dobrynia, spotka Amazonk i usi這wa j pokona. Ta jednak zdj窸a go z konia i w這篡豉 sobie do kieszeni. W ko鎍u zgodzi豉 si go uwolni pod warunkiem, 瞠 j po郵ubi.

A盥acha - z這wrogi duch powietrzny.

Baba Jaga, Jezi Baba - w tradycji s這wia雟kiej by to ukrywaj帷y si 瞠雟ki demon po瞠raj帷y ludzi. Wed逝g jednego z mit闚 mia豉 usta od ziemi po bramy piek豉. Czarownica lub olbrzymka. Opisywana jest jako chuda stara wied幟a je盥膨ca na mo寮zierzu, odpychaj帷a si t逝czkiem i zacieraj帷a w豉sne 郵ady miot陰. Jednak cz窷ciej mo積a j spotka w chacie stoj帷ej na kurzych 豉pach w g瘰tym lesie, o kt鏎ym m闚i si, 瞠 ro郾ie nad wartk rzek. Wied幟a z nogami roz這穎nymi od k徠a do k徠a jedynej izby i z d逝gim nosem si璕aj帷ym powa造 wype軟ia sob ca陰 chat, kt鏎 otacza p這t zrobiony z ko軼i. O Babie Jadze m闚i si, 瞠 ma w豉dz nad ptakami i zwierz皻ami. Podobnie jak 篡we stworzenia, pos逝szne jej rozkazom s Dzie i Noc. Przypuszczano, 瞠 pierwotnie mog豉 by ona pot篹n (ale niekoniecznie z陰) bogini s這wia雟kiego Tamtego 安iata, krainy 鄉ierci, do kt鏎ej dociera這 si przez rw帷 rzek i g瘰t puszcz.

Badnjak - duch w formie pnia lub ga喚zi przypominaj帷ej cz這wieka. 砰造 w wierzeniach lud闚 zamieszkuj帷ych dawne tereny Jugos豉wii.

Bannik - „Istota z ζ幡i”. Z這郵iwy duch zamieszkuj帷y rzekomo w 豉幡iach, kt鏎e w s這wia雟kiej mitologii ludowej s tradycyjnymi miejscami zwi您anymi z wr騜biarstwem i magi. Wiara w Banniki przetrwa豉 do dzisiaj w odleg造ch regionach Rosji.

Beregynie, Beregirnie, Bereginie - 瞠雟kie demony wodne czczone na Rusi - pochodzi造 z dusz utopionych dziewcz徠, mieszkaj w rzekach i 廝鏚豉ch, potokach i jeziorach, zw豉szcza przy brzegach poro郾i皻ych trzcin i krzakami, opiekuj si szczytami wzg鏎z, gdzie sk豉dano im ofiary. Od ok. XI w. zwane Rusa趾ami.

Bies, Czart - nazwa z造ch demon闚, duch闚, czart闚, po przyj璚iu chrze軼ija雟twa identyfikowane z diab豉mi. By造 to duchy przyrody, by mo瞠 r闚nie demony domowe, kryj帷e si w lasach, bagnach, wodach, na rozdro瘸ch, strzeg帷e skarb闚. Mog造 r闚nie wst徙i w ludzi, st康 okre郵enie op皻ania - zbiesi si.

Bobak - w polskich wierzeniach ludowych psotny domowy duszek; w demonologii chrzescija雟kiej nieszkodliwy czart po郵edniego gatunku.

Bobo - jeden z licznych z造ch demon闚 nekaj帷y staro篡tnych. W polskiej tradycji ludowej z這郵iwy krasnal, straszyd這 szczeg鏊nie zawzi皻e na dzieci. W czasach panoszenia si czarownic czart, przyjaciel wied幟, wsp鏊towarzysz lot闚 na sabaty.

Boginka, Wieszczyca, Mamuna, Siubiela, Odmienica, Lamia - demon dziewcz璚y. Z za這瞠nia demon przyrody. Co do ich wygl康u istniej r騜ne przes豉nia, najpopularniejszy by pogl康, 瞠 s to m這de dziewczyny, zupe軟ie nagie, maj帷e d逝gie, rozpuszczone w這sy. S te opisy przedstawiaj帷e nagie kobiety z workowatymi piersiami, staruchy odziane w jakie szare lub czarne 豉chmany, m堯dki odziane w biel czasami w kapeluszach, kobiety bardzo niskie, dziewczyny o d逝gich srebrzystobia造ch w這sach i w bia造ch p豉chtach, czasem (bardzo rzadko) miewa造 boginki rybi ogon zamiast n鏬 i otoczone by造 鈍ietlista po鈍iat. Z這瞠nie tej ostatniej istoty z klasycznymi syrenami da這 w sumie literack syrenk (kt鏎a u nas poza literature i heraldyke nie wysz豉 i nigdy nie funkcjonowa豉 jako wierzenie). Boginki pojawia造 si przewa積ie noc (st康 okre郵enie "chlapa nocna"), czasem te o jakiej okre郵onej jej porze: ko這 p馧nocy, zaraz po zachodzie lub tu przed wschodem - gdy pojawia sie rosa. Szczeg鏊nie lubi boginki pe軟ie ksi篹yca. Upodoba造 sobie brzegi zbiornik闚 wodnych, lasy i jaskinie, sk康 wychodz noc, najcz窷ciej w letnie, ksi篹ycowe noce. Ich stosunek do ludzi raczej nie by wrogi. Albo ba造 sie ludzi tak jak oni ich i znika造 gdy tylko zorientowa造 si, 瞠 s obserwowane, albo te po prostu ludzi ignorowa造, pior帷 sobie bielizne (czasem t逝k帷 j swoimi przyd逝gawymi piersiami) i nie zwracaj帷 uwagi nawet na wyra幡e zaczepki ze strony cz這wieka - jakby w og鏊e dla nich nie istnia. S te oczywi軼ie boginki bardziej ingeruj帷e w 篡cie ludzi - nie maj wprawdzie najmniejszego wp造wu na przeznaczenie jak wi造, ale ograniczaj si do prostych czynno軼i jak naganianie ryb do sieci lub drobnych psikus闚 jak p這szenie pojonych koni lub rozrywanie sieci rybackich. S te boginki agresywne - topi帷e ludzi, bad wabi帷e ich do siebie i ka膨ce si pie軼i do skrajnego wyczerpania swojej ofiary. Ich ofiarami padali najcz窷ciej nie穎naci, m這dzi m篹czy幡i. Boginki nie lubi造 zw豉szcza ludzi tch騜liwych. Co do kobiet, boginki mia造 nad nimi kontrol i potrafi造 je przywodzi nad brzegi rzek. S te boginki, kt鏎e podmieniaj niemowl皻a i pozostawiaj帷e na ich miejsce odmie鎍a zwanego boginakiem. Wszystko to (mo瞠 poza topieniem) przypadki raczej regionalne i wyst瘼uj帷e sporadycznie. Opiekuj si one zwierz皻ami le郾ymi, zapewnia造 dobre po這wy rybakom, ale rozgniewane niszczy造 sieci. Zagro穎ne przez nie s zw豉szcza po這積ice, kt鏎ym pr鏏uj zamieni czy podrzuci dzieci. Uto窺amiane z nimi by造 dziwo穎ny , kt鏎e mia造 sw g堯wn siedzib w jaskini nad Lopuszn pod Ma豉 G鏎. Maj posta pokracznych nagich kobiet, z d逝gimi zarzuconymi na ramiona piersiami.

Borowy - opiekun lasu i zwierzyny le郾ej, zwany inaczej Lasowym, Leszym albo zwyczajnie, Le郾ym Dziadem.
Widuje si go pod dwoma postaciami b康 to nied德iedzia b康 te dziadka o nienaturalnie bladej twarzy, kt鏎ego wzrost zmienia si w zale積o軼i od wysoko軼i drzew obok kt鏎ych przechodzi - im wy窺ze i pot篹niejsze drzewo tym wy窺zy i pot篹niejszy staje si Borowy. Jego charakter mo積a okre郵i jako neutralny, za usposobienie wobec ludzi w du篡m stopniu zale篡 od tego jaki jest ich stosunek do lasu.
Potrafi wci庵n望 w璠rowca g喚boko w g陰b puszczy i zgubi go w g瘰twinie lub na moczarach ale zdarza si te, 瞠 wyprowadza z lasu zab陰kanych ludzi, prowadz帷 ich do najbli窺zej ludzkiej osady.
Dzieciom z kolei wysypuje z koszyk闚 grzyby i jagody ale jednocze郾ie chroni przed atakami zb鎩闚 i dzikiej zwierzyny. Zdarza si te, 瞠 czasami po prostu wyp璠za cz這wieka z lasu, wygra膨jac swoim s瘯atym kijem i rzucaj帷 w niego k這dami.

Boruta - z這郵iwy demon le郾y myl帷y drogi podr騜nym, niegdy nazwany tak瞠 b這tnikiem, borowym, borowcem. Najpopularniejszy diabe polski dzia豉j帷y w okolicach Leczycy. Niegdy poga雟ki demon le郾y zwany Berutem, z czasem awansowa, zmieniwszy imi i obyczaje, na rezydenta Piekie jako diabe Boruta. Uhonorowany wpisem do rejestru w "Czarownicy Powo豉nej". By to w豉dca lasu, wysoki facet z brod po przyrodzenie, kt鏎e te cz瘰to mia sporych rozmiar闚. Mia na 貫petynie Boruta (potem przemieniony w szlachcica z bajek) rogi jelenia, albo innego stwora, a dooko豉 siebie zwierzyn le郾 w postaci wilk闚, misi i innych. To jemu w豉郾ie my郵iwi i wszyscy ludzie 篡jacy z lasu sk豉dali ofiary. Za pomy郵ne 這wy itp.

Brodawice - demony zamieszkuj帷e g喚biny rzek i jezior.

Brzeginie - nimfy wodne i przypuszczalnie opieku鎍ze duchy g鏎.

Cha豉 - ba趾a雟ki z這wrogi duch powietrzny.

Chowaniec - w przedchrze軼ija雟kich wierzeniach S這wian, dobroczynny duszek domowy. W p騜nym 鈔edniowieczu zepchni皻y do roli czarta podlejszego stanu.

Chmurnik, ob這cznik, p豉netnik, planitnyk - 篡czliwy duch powietrzny.

Chram - s這wia雟ka nazwa 鈍i徠yni, zapisana w 廝鏚豉ch 鈔edniowiecznych na Rusi.

Cudowne opowie軼i - pierwsze s這wia雟kiej 廝鏚豉 pisane pochodz z IX i X wieku n.e. Do najstarszych nale膨 "Cudowne Opowie軼i". S to staroruskie poematy epickie, kt鏎e opowiadaj o dokonaniach bogatyr闚, czyli bohater闚 obdarzonych magicznymi mocami. Wraz z nadej軼iem chrze軼ija雟twa bohaterowie przekszta販ili si w obro鎍闚 nowej religii. Struktura "Cudownych Opowie軼i" zbudowana jest wed逝g okre郵onego schematu. Z powodu wyrz康zonej mu nikczemno軼i- kradzie篡, uprowadzenia lub wygnania- bohater opuszcza rodzinny dom i wyrusza z misj w 鈍iat. Na swojej drodze spotyka przyjaciela, kt鏎y wyposa瘸 go w magiczny przedmiot lub 鈔odek umo磧iwiaj帷y osi庵ni璚ie wyznaczonego celu. Przed powrotem do domu bohater cz瘰to musi stoczy walk z gro幡ym przeciwnikiem (na przyk豉d zabi smoka) lub jest przez niego 軼igany. Czasami struktura opowie軼i jest nieco bardziej skomplikowana. Bywa, 瞠 w drodze powrotnej do domu bohater zostaje schwytany i uwi瞛iony. Po pewnym czasie ucieka, zostaje poddany pr鏏ie (musi zwykle wykona kilka trudnych zada), po czym 瞠ni si i zostaje kr鏊em w swym w豉snym pa雟twie, lub w pa雟twie te軼ia. Typowym przyk豉dem takiej legendy jest opowie嗆 o Ognistym Ptaku (畝r-Ptica).

Curche, Kurcze - by這 to b鏀two urodzaju, jedyne wymienione z imienia w Traktacie Dzierzgo雟kim z 1249 roku. Wed逝g wierze pruskich przebywa這 w ostatnim snopie 軼i皻ego zbo瘸.

Czart - demon z豉, w gwarze zwany Kusym.

Dobrochoczy - demon le郾y o zmiennym wzro軼ie, upodabniaj帷y si do drzew. Opiekun poczciwych, napotkanym skrzywdzonym sierotom ofiarowywa worek pieni璠zy, wyst瘼nych za surowo kara chorobami. Czasami przybiera posta Le郾ego Je寮嬈a przemierzaj帷ego d帳rowy i knieje w otoczeniu sfory ps闚, tratuj帷ego napotkanych ludzi. Przybiera cz瘰to posta nied德iedzia, wilka, rysia, dzika, zaj帷a, psa, czarnego ptaka, jelenia, czasami wiru powietrznego.

Dola - to uosobienie szcz窷cia, powodzenia, indywidualnego losu, przeciwstawianego Niedoli, z貫mu losowi. Jest darem bog闚, si豉 u篡czona do pokonywania trudno軼i w 篡ciu. Towarzyszy niezmiennie cz這wiekowi od narodzin po 鄉ier, mo積a j odziedziczy po ojcu. Przybiera posta dziewczyny w stroju panny m這dej, niekiedy wyst瘼uje w roli ducha domowego. Dola bywa wyobra瘸na r闚nie jako stara kobieta, codziennie zmieniaj帷a sw鎩 wygl康 od 瞠braczki po wielk pani.

Dodola - jest 瞠雟k personifikacj deszczu, prawdopodobnie 穎na Peruna. Jej odpowienikiem by豉 Perperuna, kt鏎a przetrwa豉 w folklorze obrz璠owym jako nazwa m這dych dziewcz徠 przybranych zieleni, oprowadzanych nago i polewanych wod dla sprowadzenia deszczu.

Domowoj Domowoj
Dworowoj Dworowoj

Domowoj - „Duch Domu”. Mieszka w ludzkich domostwach. Domowoj by z regu造 niewidzialny, ale ci, kt鏎zy utrzymywali, i go widzieli, cz瘰to opisywali go jako brodatego starca o siwej brodzie. By aktywny noc, a ludzie unikali sypiania w miejscach, kt鏎ymi m鏬 przechodzi i zostawiali dla niego po篡wienie. Gdyby zaniedbali obowi您ku, m鏬豚y pot逝c naczynia gliniane lub dr璚zy zwierz皻a gospodarskie. Mieszka te czasem w gumnie lub cholewie. Jego poca逝nek wywo逝je pryszcze na wargach, a kiedy kogo pobije, 豉mi go ko軼i. Je郵i si o niego dba, wygl康a t逝sto i przynosi szcz窷cie. Kiedy rodzina przeprowadza豉 si do nowego domu, Domowoj wyrusza razem z ni, cz瘰to wabiony w璕ielkami z paleniska starego domostwa.

Domowy, Domowik - opiekowa si domem, jest prawdopodobnie duchem przodk闚 gospodarzy. Ma posta niewielkiego cz這wieczka, mieszka zazwyczaj w gumnie lub chlewie. Jego poca逝nek wywo逝je pryszcze na wargach, a kiedy kogo pobije, 豉mi go ko軼i. Je郵i si o niego dba, wygl康a t逝sto i przynosi szcz窷cie.

Dworowoj - Dzia豉nia dworowoja ogranicza造 si do podw鏎za. By duchem opieku鎍zym obej軼ia, ochraniaj帷ym podw鏎ze, stajnie, chlewy, obory, pasieki, ku幡ie, przydomowe ogr鏚ki itp.. Pod ka盥ym innym wzgl璠em podobny by do ducha domowego, domowoja. Tak jak inne domowe demony ma posta ubranego po ch這psku ma貫go dziadka. Cech charakterystyczn jego wygl康u s r騜nokolorowe w這sy. Dworowoj uwielbia by obdarowywany 鈍iecide趾ami,. Mi瘯k owcz we軟 i dobrym chlebem. Nie znosi natomiast zwierz徠 o bia貫j sier軼i, na kt鏎e sprowadza choroby i wszelkie nieszcz窷cia.

Dziewonie - opiekunki zwierz徠.

Dziady - duchy przodk闚, kt鏎ym po鈍i璚a si pierwsz 造磬 strawy. Dwa razy do roku przybywaj na ziemi z Nawi, krainy zmar造ch, by si ogrza przy ogniskach i nakarmi specjalnym chlebem. Jedz obiad z 7 da. Niekt鏎e zostawa造 w chacie jako duchy opieku鎍ze.

Dziwo穎na - s to demony wyst瘼uj帷e niemal wy豉cznie na Podhalu. Mieszkaj w grotach, le郾ych ost瘼ach, odm皻ach w鏚, g鏎skich pieczarach itp. Wodzi造 ludzi po bagnach i uroczyskach. L璕n si z dusz zabitych lub porzuconych nie郵ubnych dzieci, tak瞠 z umy郵nie poronionych p這d闚. Z zemsty za uczyni im krzywd prze郵aduj po這積e i ci篹arne kobiety, kt鏎e uprowadzaj do swoich ukrytych nor i jaski. Nie郵ubne dzieci zamieniaj z kolei w poczwary, gdy te znajduj si jeszcze w brzuchu matki. Zjawiaj si te czasem w dniu porodu, aby porwa nowo narodzone dziecko, kt鏎e potem samo zmieniaj w mamun. Czasami w miejsce zabranego podrzucaj swoje, brzydkie, t瘼e i krn帳rne.
Dziwo穎ny maj posta chudych, pokracznych, ow這sionych na ca造m ciele kobiet z nienaturalnie d逝gimi obwis造mi piersiami, kt鏎e to piersi dla wygody zarzucaj sobie na ramiona lub plecy. Piersi "tak wielkie, 瞠 zamiast pralnik闚 [kijk闚 do t逝czenia prania] u篡waj by pra swoj bielizn". Cz瘰to nosz na g這wach czerwone czapeczki z li軼iem paproci, do kt鏎ych s bardzo przywi您ane. Maj d逝gie, proste, rozpuszczone w這sy. 砰wi si zielem zwanym s這dyczka. Mieszkaj w wydr捫onych w brzegach norach a tam gdzie to mo磧iwe w jaskiniach, zawsze w pobli簑 wody. Po zachodzie s這鎍a przesiaduj w rzekach pluskaj帷 si i pior帷 bielizn u篡waj帷 zamiast pralnik闚 w豉snych piersi. Biada dzieciom, kt鏎e znajd si wtedy w ich okolicy gdy zrobi wszystko, aby je utopi. Porywaj nie tylko dzieci ale i doros貫 dziewcz皻a.

Fene - upi鏎 z wierze po逝dniowych S這wian. Do na S這wacji i W璕rzech m闚i si „Niech ci Fene po穋e”.

G逝pi Iwan - posta z rosyjskiej mitologii ludowej, w kt鏎ej przewija si w徠ek kultu przodk闚. Iwan by stra積ikiem ogniska domowego i patronem tradycji rodzinnej. W znanej ba郾i „O Srebrnym Dereszu” G逝pi Iwan by najm這dszym i najbardziej niechlujnym spo鈔鏚 trzech braci. Ich stary ojciec na kr鏒ko przed 鄉ierci poprosi syn闚, aby przez trzy noce czuwali przy jego grobie. Dwaj starsi bracia nie uczynili zado嗆 pro軸ie ojca i wys豉li Iwana, kt鏎y brudny wylegiwa si ca造 dzie na piecu, aby sam czuwa nad grobem. Trzeciej nocy o p馧nocy zjawi si duch ojca i wynagrodzi Iwana za jego czuwanie, daj帷 mu Srebrnego Deresza, czarodziejskiego konia, kt鏎y wypuszcza dym z nozdrzy i b造ska ogniem z oczu. W jaki czas potem car og這si, 瞠 odda r瘯 swej c鏎ki temu, kto pochwyci jej welon powiewaj帷y z wysokiej wie篡. Iwan magicznym zakl璚iem przywo豉 Srebrnego Deresza, przecisn掖 si przez jego ucho i sta si pi瘯nym m這dzie鎍em. Przy trzeciej pr鏏ie odni鏀 zwyci瘰two, w og這szonym przez cara konkursie, po czym powr鏂i do swej prawdziwej postaci i znikn掖. Monarcha wyda uczt, aby odnale潭 m這dzie鎍a, kt鏎y zas逝篡 sobie na r瘯 jego c鏎ki. Iwan, brudny i w 豉chmanach usiad za piecem w sali jadalnej. Zosta rozpoznany, kiedy pos逝篡 si welonem, aby wytrze sw鎩 kufel. Ku zmartwieniu braci jemu przypad豉 nagroda.

Gumiennik Gumiennik

Gumienniki - ma貫 demony domowe, zamieszkuj帷e w gumnach, czyli miejscach przechowywania snop闚 zbo瘸 przed m堯ceniem. Maj posta ma造ch, metrowych dziadk闚 z w御ami, brod i d逝gimi w這sami. Mog si jednakowo zmienia w kota. Potrafi szczeka jak psy za ich oczy 鈍iec w ciemno軼iach. Tak samo jak inne demony, Gumienniki nie s ani dobre ani z貫. Z jednej strony pilnuj zbior闚 przed ogniem i szkodnikami z drugiej mog to samo zbo瞠 podpali lub zanieczy軼i, je郵i ludzie wezm si za m堯ck podczas silnego wiatru albo w dzie 鈍i徠eczny. Gumienniki s te wyj徠kowo wra磧iwe na brak szacunku. Naj豉twiej ze wszystkich demon闚 si obra瘸j i najtrudniej jest je potem przeb豉ga (zanim narobi strasznej szkody). Nale篡 pami皻a, 瞠 Gumiennikowi nale篡 si tradycyjnie pierwszy talerz owsianki z ziaren nowego zbioru.

Gus豉 - by造 to s這wia雟kie obrz璠y i zabiegi magiczne zwi您ane z wiar w skuteczno嗆 zakl耩 i okre郵onych przez zabobon czynno軼i.

Ilja Muromiec - Ilja z Murom, ruski ludowy epicki heros, inaczej bogatyr. By synem wie郾iaka i s豉bym, chorowitym dzieckiem. Maj帷 trzydzie軼i trzy lata Ilja by豉 dalej tak s豉by, 瞠 nie m鏬 chodzi o w豉snych si豉ch, ale pewnego dnia w璠rowni grajkowie pocz瘰towali go napojem z miodu, kt鏎y wla w niego ogromn si喚. Z b這gos豉wie雟twem swych starych rodzic闚 Ilja wyruszy w 鈍iat, aby sta si wielkim herosem, broni帷ym ludzi przed potworami i wielkimi niebezpiecze雟twami. Mia konia, kt鏎y lata w powietrzu i magiczny 逝k i strza造, kt鏎ym m鏬 rozszczepi drzewo w miazgi. Te przedmioty 陰cz Ilj z Perunem. Do jednego ze s豉wnych czyn闚 Ilji nale篡 pokonanie potwora zwanego S這wik Rozb鎩nik, stwora w postaci p馧ptaka, p馧cz這wieka, mieszkaj帷ego na drzewie i czyhaj帷ego na podr騜nych w drodze do Kijowa. S這wik umia czarami sprowadzi wicher, kt鏎y potrafi zabija ludzi i wyrywa drzewa z korzeniami. Ilja nam闚i swego konia, aby nie zwraca uwagi na huk wiatru, i zabi S這wika strza陰 prosto w g這w. Przytoczy go do swego siod豉 i triumfalnie zawi霩 j do Kijowa. Kiedy Ilja uzna, 瞠 pora umiera, kaza zbudowa w Kijowie wielk katedr. Gdy jej budowa zosta豉 zako鎍zona, Ilja umar, a jego cia這 zmieni這 si w kamie.

Inkub i Sukkub - demony objawiaj帷e si pod postaci m篹czyzny lub kobiety i kochaj帷y si ze sw ofiar, czasem za jej zgod, czasem bez, czasem na jawie, czasem (cz窷ciej) we 郾ie. Je郵i jaka dziewka w czasie snu st瘯a豉 i miota豉 si po 堯磬u to niew徠pliwie w豉郾ie jaki demon si z ni zabawia. Wskazane by這 j szybko zbudzi, bo inaczej mog這 si to sko鎍zy ci捫 i to wcale nie wy郾ion tylko jak najbardziej rzeczywist. Zapewne niejedna S這wianka wy貪a豉 si wyja郾ieniem, 瞠 ta ci捫a to niew徠pliwa robota demona.

Kauki - u Ba速闚 opieku鎍ze duchy domowe, prawdopodobnie zwi您anych z korzeniem mandragory. Przybiera造 posta brodatych karze趾闚 ( barzduk闚 ) lub kogut闚. Darz szcz窷ciem i bogactwem. Przebywaj za piecem lub w piwnicy, niepokojone mszcz si, wywo逝j帷 po瘸r. 砰wi si chlebem, mlekiem i piwem. Pierwotnie mieszka造 w lasach.

K帷ina - cz窷ciej b喚dnie kontyna, gontyna, nazwa s這wia雟kich 鈍i徠y poga雟kich w Szczecinie i Wolinie na Pomorzu Zachodnim. Zapisana w 砰wotach 鈍i皻ego Ottona.

Kikimora - b鏀two domowe z rosyjskiej mitologii ludowej. Kikimora, przyjmuj帷a posta ma貫j istoty p販i 瞠雟kiej o rozwianych w這sach, ma by wcieleniem duszy osoby zmar貫j, szczeg鏊nie wroga wobec m篹czyzn. Powiada si, 瞠 je瞠li 穎na jest leniwa, Kikimora sprowadza na dom k這poty i b璠zie j trzeba przeb豉ga. Pojawienie si tego b鏀twa jest czasami uznawane za zapowied nieszcz窷cia.

Kostroma - personifikacja wiosny i p這dno軼i, przedstawiana jako m這da kobieta w bia造m stroju.

Krak - rzekomy pierwszy w豉dca, zab鎩ca smoka wawelskiego, za這篡ciel Krakowa, ojciec Wandy.

Krasnoludki - zwane r闚nie kra郾i皻ami, w Polsce nazywano "czeronumi ludkami". By造 to demony domowe powsta貫 z dusz zmar造ch przodk闚 uto窺amiane ze skrzatami i ubo瞠tami. By造 niewielkiego wzrostu, brodate, ubrane na czerwono, zw豉szcza w czerwone czapki i buty. W zamian za pozostawiane jedzenie pomaga造 gospodarzom i darzy造 ich szcz窷ciem. Wg innych tradycji s podziemnymi demonami przyrody, rodz帷ymi si w szczelinach skalnych (zwane wtedy gnomami i koboldami ). W zamian za pomoc darz z這tem i maj徠kiem.

Kupa豉, Kupalnocka, 安i皻o Kresu - w mitach S這wian wschodnich by造 to obchody letniego przesilenia s這necznego, po陰czone z obrz璠ami, ta鎍ami wok馧 ognia, zbieraniem zi馧 itp., co mia這 zapewni zdrowie i urodzaj. W 鈍i皻o palono ogniska, puszczano wianki na wod, ch這pcy i dziewcz皻a 陰czyli si w pary. 安i皻o po鈍i璚one bogu Dad瘺ogowi. To w豉郾ie w noc tego 鈍i皻a r鏀 legendarny kwiat paproci. Zaadaptowana przez chrze軼ija雟two, zosta豉 zwi您ana ze 鈍i皻em Jana Chrzciciela lub Zielonymi 安i徠kami. W Polsce kupa豉 jest znana pod nazw sob鏒ka.

Laskowiec, Lesowik - polski dobrotliwy le填y duszek, niekiedy uznawany za chrzescija雟kiego czarta.

Latawce - w tradycji og鏊nos這wia雟kiej przedchrze軼ija雟kie demony powietrza. Zawiadywa造 zjawiskami meteorologicznymi.

Latawiec - polskiej demonologii diabe, kt鏎emu s逝篡造 czarownice. Bywa oszustem, wywo造wal niesnaski pomi璠zy lud幟i.

Lech - syn Pana, brat Czecha i Rusa, eponimiczny heros lechit闚 - Polak闚.

Lel i Polel - (b鏀twa), bracia bli幡iacy, synowie ζdy.

Leszy Leszy

Leszy - z造 demon, wcielenie i w豉dca lasu i zwierzyny. Personifikacja losu i jego pan, rz康zi szcz窷ciem i powodzeniem 這wieckim, opiekowa si te zwierz皻ami domowymi. Przedstawiany w ludzkiej postaci b康 odziany w zwierz璚e sk鏎y. Jego zwierz璚iem jest wilk i jele; wybranym my郵iwym pomaga, straszliwie za karze za zab鎩stwo zwierz璚ia z jego stada bez zgody. Biednym pomaga, obdarzaj帷 pieni璠zmi.

Licho - personifikacja niedoli. Licho jest z這郵iwym demonem lubuj帷ym si w niszczeniu wszelkiego szcz窷cia oraz dobra. Niewiele os鏏 widzia這 Licho na w豉sne oczy, ci za, kt鏎zy tego do鈍iadczyli opowiadali o strasznej, brzydkiej kobiecie z jednym tylko okiem, kt鏎e to oko psu這 wszystko, na co tylko spojrza這. Licho w璠ruje po ca造m 鈍iecie, szukaj帷 miejsc, w kt鏎ych ludziom si dobrze wiedzie, aby sprowadzi na nich g堯d, bied i choroby. Najcz窷ciej zwyczajnie podk豉da ogie pod ich dobytek, ale zdarza si te, 瞠 zostaje z lud幟i na d逝瞠j, m璚z帷 gospodarzy mniej lub bardziej uci捫liwymi psotami. Sprowadza wtedy parchy na warzywa a na owoce czarne plamy, otrz御a li軼ie z drzew i obejmuj帷 je z ca造ch si powoduje usychanie, maltretuje zwierz皻a hodowlane strasz帷 kury, wi捫帷 kotom ogony a koniom plot帷 grzywy. Niszczy te ludzki dobytek - naczynia, narz璠zia, zapasy na zim. Nierzadko nastaje nawet na ludzkie 篡cie i zdrowie, nad豉muj帷 szczeble w drabinie, obluzowuj帷 ostrza siekier na toporzysku i tym podobne. Rzecz, z kt鏎ej Licho jest najlepiej znane to kuszenie. Szuka ono ludzi szlachetnych i prawych, aby sprowadzi ich na z陰 drog i w ten spos鏏 zniszczy. Szepce do nich r騜ne k豉mstwa, w dzie i w nocy, tak, 瞠 cz這wiekowi zdaje si, 瞠 rozmawia ze swoimi my郵ami i 瞠 rozwa瘸 w豉sne pomys造, podczas gdy w rzeczywisto軼i s逝cha jedynie zgubnych podszept闚 Licha. Licho nigdy nie 酥i, stale w瘰zy gdzie by tylko wi璚ej szk鏚 wyrz康zi. Tym, kt鏎zy na cudz szkod dzia豉j ch皻nie pomaga, ale zaraz potem ich samych niszczy, tak, 瞠 cz瘰to nie zd捫 si nawet nacieszy skutkami w豉snych post瘼k闚. Na Licho nie ma innego sposobu jak tylko cierpliwie znosi psoty i niewzruszenie trwa w cnocie uczciwo軼i a w ko鎍u demon widz帷, 瞠 nic tu nie zdzia豉 sam odejdzie. Czasem trzeba na to czeka latami a czasem ju po kilku tygodniach Licho wie, 瞠 nic nie poradzi wobec niezachwianej ludzkiej woli trwania przy tym, co dobre i odst瘼uje, zanim jeszcze narobi powa積iejszych szk鏚.

Liczyrzepa - zamieszkuj帷y tereny s這wia雟kie, strze瞠 skarb闚 ziemi.

Liton, Litun - lataj帷y z造 duch zsy豉j帷y koszmary senne, zmora.

Lokis - w folklorze litewskim zrodzony z kobiety i nied德iedzia nieprzyjazny ludziom potw鏎 o obyczajach wilko豉ka.

Mamuny - z wygl康u "lalki malutkie"(cho nie zawsze), wiadomo te, 瞠 s nadzwyczaj ow這sione, sk康 wzi窸a si inna ich nazwa - ma逍y. Te maja zwyczaj prania bielizny nad brzegami rzek, cho nie przy pomocy w豉snych piersi. S jeszcze inne nazwy porywaczek dzieci: bohynki, sybiele i inne, cho przewa積ie nie r騜ni si od klasycznych mamun. Proceder porywania dziecka odbywa si nast瘼uj帷o: demon obserwuje d逝窺zy czas po這積ic i po urodzeniu dziecka upatruje sobie odpowiedni moment by je porwa i podrzuci swoje w豉sne. Czasem stosowa造 r騜ne fortele by wywabi matk z domu, a czasem ucieka造 si nawet do brutalnej przemocy (w walce wr璚z z mamun ma這 kt鏎a bia這g這wa by sobie poradzi豉, wi璚 w takich razach najskuteczniejsza mia豉 by modlitwa). Dzieci mamun/dziwo穎n/bohenek maj specyficzny wygl康: s ma貫, kalekie, maj za du膨 lub za ma豉 g這w, nadmiernie ow這sione cia這 lub twarz, du篡 brzuch i uszy, d逝gie i chude ko鎍zyny (wszystko to razem lub ka盥e z osobna lub w r騜nych kombinacjach). Zachowanie odmie鎍a cechuje ogromna 瘸r這czno嗆, z這郵iwo嗆 wobec otoczenia, strach wobec matki, krzykliwo嗆 i niech耩 do snu, ci篹ko lub wcale nie mog造 si nauczy m闚i, a pozostawione same w domu oga豉ca造 spi瘸rnie ze wszystkiego, nie wy陰czaj帷 gorza趾i. Jedynym w miar pewnym sposobem zabezpieczenia si przed porywaczkami by這 ochrzczenie dziecka. W鈔鏚 鈔odk闚 dora幡ych ze strony matki nale篡 wymieni: noszenie przy sobie stalowej agrafki od narodzin do chrztu dziecka, spanie twarz do dziecka, oddalanie si z domu tylko i wy陰cznie z r騜a鎍em, a w nocy wcale. Poza tym, pod 瘸dnym pozorem, nie mo積a, ani na moment, zostawia dziecka samego, nie wolno te matce pra pieluszek dziecka po zmroku - to prowokuje demony. Dziecko mo積a te zabezpieczy przez opasanie go czerwon wst捫eczka lub przyodzianie w czapeczk tego koloru, wyposa瞠nie go w krzy篡k, medalik lub r騜aniec. Gdy jednak dziecko zosta這 ju porwane, nie wszystko by這 jeszcze stracone. Ostatnia deska ratunku to odwo豉nie si do uczu macierzy雟kich porywaczki. Ma這 kto na ten krok si decydowa, bo metoda to nieludzka i drastyczna. Nale瘸這 mianowicie wynie嗆 odmie鎍a na gnojowisko, tam po這篡 i pra r霩g. Demon, obserwuj帷y to, w ko鎍u si 豉ma i podmienia dzieci z powrotem. Mamuny porywa造 te czasami ci篹arne kobiety, wypruwa造 z nich p堯d i go sobie hodowa造, a matk topi造. Mamunami stawa造 si po 鄉ierci kobiety zmar貫 przed porodem, stare panny, nie郵ubne matki, wiedzmy i inne kobiety. Mog造 to by te demony bez rodowodu ludzkiego.

Marena, Morena - posta mitologiczna, wyobra瘸na jako kuk豉 topiona na wiosn (odpowiednik Marzanny).

Marcin - w polskiej demonologii ludowej czart, kt鏎y kusi kobiety aby zosta造 czarownicami.

Narecznice - trzy demoniczne istoty 瞠雟kie, kt鏎e o p馧nocy wyznacza造 noworodkowi przysz這嗆 i zostawia造 na jego czole niewidzialny znak.

Marzanna - rzekoma bogini 鄉ierci i zimy, wymieniana przez J. D逝gosza; personifikacja zimy, 鄉ierci, choroby. We wsp馧czesnym folklorze s這miana kuk豉 Marzanny topiona jest i palona w pierwszy dzie wiosny, co ma przyspieszyc odej軼ie zimy i powr鏒 wegetacji. Przeciwstawiana dziewannie.

Nadanie imienia - gdy rodzi這 si dziecko, najstarszy w rodzie (lub ojciec) bra je i jego g堯wk k豉nia na wszystkie cztery strony 鈍iata, b這gos豉wi mu i nadawa imi.

Narodziny - kobiety tu przed porodem wzywa造 Roda i jego pomocnice Rodzanice prosz帷 o pomy郵ny los dla swojego dziecka. Stare kobiety zaraz po narodzeniu dziecka szykowa造 posi貫k rytualny, z kt鏎ego cz窷 by豉 przeznaczona dla Rodzanic i duch闚 domowych. Prawdopodobnie r闚nie czyniono r騜ne wr騜by, staraj帷 si odgadn望 przysz這嗆 noworodka.

Nawie, Naw, Nawka - nazwa demon闚 dusz zmar造ch nagle lub dusz w og鏊e przebywaj帷e w krainie podziemnej. Wierzono, 瞠 by造 z這郵iwe i nieprzyjazne ludziom, a kontakt z nimi grozi 鄉ierci. Je郵i kto zmar gwa速own 鄉ierci, nawie pojawia造 si czasem na ziemi jako ptaki, motyle, owady, lub wilko豉ki, czy upiory. Nawie wysysa造 krew po這積ic i sprowadza造 zarazy. Tzw. ko嗆 nawii u篡wana by豉 w magii 鄉ierci. Nawia to tak瞠 nazwa krainy za鈍iat闚 oraz g堯wnego, rz康z帷ego ni b鏀twa. W folklorze po鈍i璚ony by im ostatni czwartek Wielkiego Postu.

Obiata - ofiara kultowa sk豉dana bogom z p這d闚 rolnych i zwierz徠.

Ob這cznik - demon powietrza 篡j帷y w Bu貪arii. Sprowadza chmury grad i burze. Ob這czniki s lud幟i wci庵ni皻ymi na niebo przez chmury podczas burzy. Tam trudni si przenoszeniem chmur z miejsca na miejsce, gromadzeniem wody na deszcz oraz jego puszczaniem w wyznaczonym miejscu. S to ludzie m這dzi, ale ro郵i i silni ponad sw鎩 wiek. Oznak, 瞠 przeznaczeniem ch這pca jest zosta chmurnikiem lub ob這cznikiem s male鎥ie, skrzyde趾a, kt鏎e wyrastaj pod pachami na rok lub dwa przed wci庵ni璚iem na niebo. Kiedy chmury wisz nisko nad ziemi, mo積a us造sze nawo造wania p豉netnik闚 a tak瞠 dostrzec ich ogromne kapelusze lub liny, kt鏎ymi przeci庵aj po niebie chmury. Zdarza si te, 瞠 podczas burzy P豉netnik spadnie na ziemi i przez jaki czas 篡je w鈔鏚 zwyk造ch ludzi. Istnieje te inny, cho mniej powszechny rodzaj p豉netnik闚, kt鏎zy stale mieszkaj na ziemi a jedynie na czas bu庵ani na niebo za po wszystkim s odnoszeni przez chmur na miejsce sk康 zostali zabrani.

Odmieniec - w polskiej demonologii ludowej czart, kt鏎y wcieli si w pi瘯nego konia i kusi, aby go dosiadano, po czym hula po wertepach z naiwnym nieszcz窷nikiem. Niekiedy przeistacza sie w wilka i straszy podr騜nych.

Ondyny, Undyny - by造 to boginki wodne u poga雟kich Litwin闚. Ondyny, wed逝g poda maj帷e posta dziewic, zamieszkiwa造 wody rzek i jezior, gdzie pl御ami i 酥iewem wabi造 m這dych ch這pc闚, by ich usidli i nast瘼nie utopi. Legendy o Ondynach, nie potwierdzone w 廝鏚豉ch historycznych, nale篡 uzna za wytw鏎 fantazji pisarzy nowo篡tnych. By造 inspiracj dla wielu poet闚 (m.in. „安itezianka” A. Mickiewicza).

Owinnik - „Istota Stajenna”. Duch z ludowej mitologii s這wia雟kiej, kt鏎y rzekomo mieszka w stodo豉ch z klepiskiem. Owinnik czai si w ciemnych k徠ach i by podobny do czarnego kota o oczach jak roz瘸rzone w璕le. Uznawano go za istot z這郵iw, cz瘰to oskar瘸n o powodowanie po瘸r闚 zabudowa gospodarczych.

Pereplut - demon wodny umo磧iwiaj帷y przeorawe przez porohy, personifikacja si wegetacji, patronuj帷y splatanej g瘰twinie 這dyg lub korzeni 篡cia, lub b鏀two losu. Czczono go obrz璠owymi libacjami.

P豉netnicy, Chmurniki - Wrogowie 痂ij. W wierzeniach przedchrze軼ija雟kich S這wian kapry郾e duchy mieszkaj帷e w powietrzu. Demony powietrzne, przypuszczalnie obcego pochodzenia, kieruj帷y ruchami chmur oraz powoduj帷y opady deszczu i gradu. W chrze軼ija雟kiej demonologii pokutuj帷e dusze zmar造ch nienaturaln 鄉ierci, wch這ni皻e przez t璚z lub chmur na niebo, kt鏎ych zadaniem by這 gromadzenie wody. Chroni oni przed ulew i gradem, uwa瘸 si, 瞠 bij piorunami w nie chrzczonych. Charakterystyczne dla ich wygl康u s szerokoskrzyd貫 kapelusze, sznury do ci庵ni璚ia chmur i worki na grad. W zasadzie nieprzyjazne cz這wiekowi, mog造 mu s逝篡 przymuszone moc zakl璚ia. Niekiedy oddawa造 si w s逝瘺 cz這wiekowi, aby odpokutowa za grzechy.

P這nki - w poga雟kich wierzeniach S這wian dobroczynne duszki domowe. W czasach wczesnego chrzescija雟twa wraz z inkluzami przybra造 posta nieszkodliwych czart闚. W p騧nym 鈔edniowieczu i w nast瘼nej epoce kusi造 kobiety, aby zosta造 czarownicami.

Pogwizd - polski poga雟ki bo瞠k wiatru, przyjazny cz這wiekowi.

Polewik Polewik
Po逝dnica Po逝dnica

Polewik, Polewoj - demon polny, poluj帷y na ptaki oraz dogl康aj帷y i chroni帷y zbo瘸, w kt鏎ym mieszkaj. Polewiki maj oko這 metra wzrostu i czarn, ziemist sk鏎. W miejsce w這s闚, brody i w御闚 wyrastaj im k這sy zb騜 i trawy. Ubrane s za w prost bia陰 tunik, takie spodnie i s這miane buty. W po逝dnie i o zachodzie s這鎍a wychodz na miedze gdzie najcz窷ciej trafiaj na ludzi. Spotkanie z Polewikiem nie nale篡 do przyjemnych- 酥i帷ych poddusza albo depcze, w堯cz璕闚 za wodzi na manowce. Biada pijanym, kt鏎zy si na niego napatocz, gdy 豉two mog przyp豉ci to 篡ciem. Gdyby kto chcia unikn望 takiego spotkania mo瞠 umie軼i na miedzy niezdolnego do piania koguta oraz dwa jajka- w ten spos鏏 zniech璚i Polewika do opuszczania zbo瘸, ale te czyni帷 to zbyt cz瘰to, niechybnie narazi si na jego gniew. Z pocz徠kiem 積iw zaczyna si dla Polewika ci篹ki okres. Ca造mi dniami umyka przed ostrzami sierp闚, aby w ko鎍u ukry si w ostatnim zebranym snopku. Rozs康ni ludzie traktuj, wi璚 ostatni zebrany z pola snop z szacunkiem a nierzadko w鈔鏚 酥iewu i z pe軟ymi honorami wnosz do osady gdzie zostawiaj na ca陰 zim w k帷ie stodo造 a do kolejnych zasiew闚, daj帷 w ten spos鏏 Polewikowi mo磧iwo嗆 przetrwania do nast瘼nej wiosny.

Po逝dnice, Przypo逝dnica, Wywie貪a - za czas闚 przedchrze軼ija雟kich 瞠雟kie demony powstaj帷e z wir闚 powietrznych, opiekuj帷e si zbo瞠m i polnymi kwiatami. Ale p騧niej jak to zwykle bywa zosta豉 przerobiona w gro幡 wys豉nniczk piekie. Mieszkaj na miedzach, w鈔鏚 zbo瘸, zw豉szcza w podro郾i皻ym 篡cie. W czasie 積iw napastuj nieostro積ych 瞠鎍闚. Odmieniaj dzieci, porywaj te, kt鏎e b豉kaj si po polach i sprowadzaj na ludzi choroby. Maj posta pi瘯nych dziewic owini皻ych bia造mi p豉chtami, przepasanych z這tymi pasami, za kt鏎ymi tkwi sztylety. Maj d逝gie rozwichrzone w這sy, a w nich wszy, z豉panym ludziom ka膨 iska si i zjada robactwo. Uto窺amiano je z rusa趾ami i wi豉mi, aczkolwiek rusa趾i mia造 posta dziwcz徠 o czarnych oczach i takowych w這sach, splecionych w warkocze. Mog造 by niewidzialne. W innej wersji po逝dnica to wysoka, brzydka jak noc, odziana na bia這 kobiecina z siedmioma czarnymi psiskami, kt鏎ymi szczuje ludzi. S jeszcze inne postacie ale najbardziej rozpowszechniony to rusa趾a 篡tnia opisana na pocz徠ku. Po逝dnice pojawia造 si ka盥ego roku mniej wi璚ej w kwietniu - gdy zbo瞠 zaczyna rosn帷 i mo積a si by這 na nie natkn望 a do 積iw. Przez reszt roku spa造 sobie gdzie pod ziemi.Najcz窷ciej dawa造 o sobie zna - jak sama nazwa wskazuje - w po逝dnie. Napadaj m這dych przechodni闚 i za豉skotuj na 鄉ier. Potem pij ich krew. Czasami ta鎍z w kr璕ach, a tego, kto si w kr庵 dostanie, nie wypuszczaj ju. Przebywaj w rzekach, jeziorach i studniach, lubi 酥iew i taniec, wi璚 wychodz z wody, plasaj na brzegu i topi k徙iacych si m這dzie鎍闚. Niekt鏎e po逝dnice lubuj si w zadawaniu cudacznych zagadek, od kt鏎ych uzale積iaj 篡cie swoich ofiar. M這dych 積iwiarzy kusz za obietnicami zabawy i rozkoszy a nast瘼nie zmuszaj do iskania si z wszy i zjadania robactwa. Potrafi te zsy豉 udary, zas豉bni璚ia, a nawet zabi. Szczeg鏊nie wrogie by造 w stosunku do dzieci - mog造 je pogrzeba 篡wcem lub po穋e. Ich ofiarami pada造 tak瞠 wchodz帷e w szkod krowy - traci造 one mleko. To, ze po逝dnica jest w pobli簑 wida by這 po faluj帷ym zbo簑. Gdy wiara w nie zacz窸a zanika, d逝go jeszcze wykorzystywano je do straszenia dzieci, by nie 豉zi造 po polach. Po逝dnice l璕n si z dusz kobiet, kt鏎e zmar造 ju po swoich zar璚zynach, ale przed 郵ubem lub kr鏒ko po nim. Latem snuj si po polach lub przesiaduj na miedzach, kt鏎e s ich ulubionym miejscem. Po 積iwach mo積a je spotka w snopkach z輳tego zbo瘸, ale wraz z pierwszymi ch這dami rozwiewaj si na wietrze, aby powr鏂i dopiero nast瘼nego lata.

Popiel - legendarny w豉dca prze郵adowany i zjedzony przez myszy.

Postrzy篡ny - obrz璠 dotyczy tylko ch這pc闚. Gdy rodzi si m瘰ki potomek, nie mo積a by這 obcina mu w這s闚. Gdy jednak osi庵n掖 wiek lat 12, jego ojciec w wielkim ceremoniale obcina mu jego d逝gie, p這we w這sy.

Rarog, Raraszek - demoniczny duch ognia, pojawiaj帷y si pod postaci drapie積ego ptaka.

Rodzanice - 瞠雟kie demony losu wyznaczaj帷e d逝go嗆 篡cia ludzkiego; wieszczyce losu.

Rogali雟ki - podrz璠ny polski diabel, obwiniany przez czarownice o to, 瞠 namawia je do praktyk czartowskich i lot闚 na sabat.

Rokita - obok Boruty, drugi s造nny diabe polski. Cho jest wysoko ustawiony w hierarchii piekielnej, pracuje na uroczyskach, bagnach, 豉kach i w lasach.

Rusa趾i - wyst瘼uj one niemal wsz璠zie: w rzekach, lasach, na polach. S to pi瘯ne, m這de dziewczyny, nie ma tu mowy o workowatych piersiach i podobnych "ozdobach"; maj czarne oczy i d逝gie czarne w這sy, kt鏎e zaplataj w warkocze. Jak na 瞠雟kiego demona przysta這, uwielbiaj ta鎍e w kr璕ach, nie tylko z zam璚zanymi przechodniami, ale i z latawcami. Rankiem pokrywaj ro郵inki ros. O ile boginki to "demony z krwi i ko軼i", to rusa趾i przewa積ie s martwymi lud幟i, co nadaje im nieco upiorny charakter. Rusa趾ami stawa造 si dziewczyny zmar貫 przed 郵ubem lub zmar貫 tragicznie od ognia lub wody, poza tym standardowo: samob鎩czynie, dzieci poronione, porzucone, nieochrzczone; s這wem: typowe kandydatki na upiora. Co by nie m闚i o rodowodzie s這wa "rusa趾a", z jako tak pewno軼i mo積a stwierdzi, i nie jest to nazwa s這wia雟ka. Prawdopodobnie pochodzi od 豉c. "rosalia" - "鈍i皻o r騜".

Skarbnik - zamieszkuj帷y obszary Polski stworek, kt鏎y strze瞠 z堯 w kopalni. Zawsze jest przedstawiany z latarni.

Skrzat - w polskim folklorze duszek domowy albo le郾y, przychylny ludziom, czasem wyjawia im tajemnice o skarbach zakopanych w ziemi.

S這wik Rozb鎩nik - potw鏎 z rosyjskich poda ludowych. S這wik, p馧ptak, p馧cz這wiek, mieszkaj帷y na drzewie i czyhaj帷y na podr騜nych, zmierzaj帷ych drog do Kijowa. Jego w篹owy syk, wycie dzikiego zwierz璚ia i przera瘸j帷y 鈍ist sprowadza造 wij帷y wicher, kt鏎y by w stanie zabija ludzi i wyrywa drzewa z korzeniami. Potw鏎 ten zosta zabity przez epickiego herosa ludowego Ilj Muromca.

Smo趾a - w polskiej demonologii ludowej podrz璠ny czart kusz帷y kobiety, 瞠by plotkowa造, wadzi造 si, oszukiwa造 itp.

Strzyga Strzyga

Strzyga, Strzy - potomkini italskiej Strigi. Z造 demon 瞠雟ki. W polskich wierzeniach ludowych zostaj nimi tragicznie zmarli, samob鎩cy niechrzczeni, jak r闚nie ludzie posiadaj帷y dwa serca, dwa rz璠y z瑿闚 lub urodzeni z z瑿ami. W pierwszym 篡ciu s w zasadzie nieszkodliwe i nie wiele r騜ni si od innych ludzi. Zwykle nie znaj nawet swojego prawdziwego przeznaczenia a gdy wyjdzie ono na jaw cz瘰to cierpi z powodu swej odmienno軼i. S cz瘰to przep璠zane z ludzkich siedzib, bywa, 瞠 jeszcze jako ma貫 dzieci, lub wr璚z zabijane na miejscu. Ale nawet pozostawione w spokoju, niecz瘰to do篡waj dojrza貫go wieku i przewa積ie umieraj jako dzieci lub m這dzie鎍y. Po 鄉ierci Strzygi, tylko jedna dusza opuszcza zw這ki, druga za 篡je nadal, na nowo o篡wiaj帷 cia這 zmar貫go. Wtedy wychodz z grob闚 i zadaj 鄉ier ludziom i zwierz皻om, 篡wi帷 si ich krwi. S samotnymi my郵iwymi, nie 陰cz si w gromady i nie maj innych 膨dz ni zaspokojenie g這du, mo瞠 tylko poza ewentualn zemst za krzywdy doznane w pierwszym 篡ciu. Przep璠zone, bowiem za pierwszego 篡cia Strzygi, staj si szczeg鏊nie okrutne i g這dne ludzkiej krwi. W przeciwie雟twie do Upior闚, uk御zenie Strzygi nie musi oznacza 鄉ierci ofiary ani te zamienienia si tej瞠 w Strzyg. Przez jaki czas mog si one te zadowala krwi zwierz璚. Wyobra瘸na jako odra瘸j帷a kobieta, mog帷a przybiera posta sowy lub czarnego ptaka. W pewnych wersjach strzyga to czarownica lataj帷a nocami i wysysaj帷a krew i mleko krowom. Czasami przedstawiana jako ludojad. Aby si pozby Strzygi, nale篡 odnale潭 cia這 dziecka, z kt鏎ego si wyl璕豉 a nast瘼nie przebi mu serce osinowym ko趾iem albo odci望 g這w i u這篡 mi璠zy nogami, najlepiej twarz do do逝. Strzygi maj swoje m瘰kie odpowiedniki- Strzygonie.

Stypa - s康zono, i nieboszczyk r闚nie potrzebuje po篡wienia, wi璚 ca造mi rodzinami chodzono na groby i tam urz康zano obiad. Wtedy r闚nie palono 鈍iece (ta tradycja utrzyma豉 si do dzi w niezmienionej formie).

Sporysz - demoniczna personifikacja obfito軼i plon闚.

Stopan - demon, dobrotliwy opiekun domowy w postaci w篹a.

安i皻o Jare - po鈍i璚one narodzinom nowego 篡cia po mro幡ej zimie. 21 Marzec - pierwszy dzie wiosny. W 鈍i皻o malowano pisanki, jajka kt鏎e by造 symbolem odrodzenia 篡cia. 安i皻o po鈍i璚one bogu Rodowi.

安i皻o plon闚 - po鈍i璚one tegorocznym zbiorom zb騜. 23 Wrzesie - Pierwszy dzie jesieni. W 鈍i皻o dzi瘯owano bogom za plony i proszono o jeszcze lepsze w przysz造m roku. Wr騜ono przysz這嗆, a po modlitwach organizowano rytualne biesiady. 安i皻o po鈍i璚one bogom Perunowi i Dad瘺ogowi.

安i皻o zmar造ch - po鈍i璚one przodkom. 21-22 Grudzie - pierwszy dzie zimy. W 鈍i皻o palono ogniska na cmentarzach by ogrza zmar造ch, organizowano obiaty (uczty ku czci zmar造ch) by zmarli nie g這dowali, na rozstajach dr鏬 palono grumadki, drewniane polana. 安i皻o po鈍i璚one bogu Welesowi.

Tamten 安iat - magiczna i fantastyczna kraina ze s這wia雟kich ba郾i ludowych. Tamten 安iat lub „Trzykrotnie Dziesi徠e Kr鏊estwo” le篡 poza granicami tego 鈍iata i umiejscawiany bywa wariantowo ponad ziemi lub pod ni albo pod morzem, albo te po drugiej stronie g瘰tego lasu, kt鏎y op造wa p這n帷a rzeka. Cz瘰to by on celem wypraw heros闚, kt鏎zy, aby si tam dosta, musieli wspi望 si na wysok, strom g鏎 lub zst徙i do g喚bokich jaski. Drogi do Tamtego 安iata mog strzec przera瘸j帷e potwory, smoki i inne niebezpieczne stwory. Kraina ta rzekomo by豉 niezmiernie bogata, pa豉ce w niej b造szcza造 z這tem i srebrem. Przedmiot, po kt鏎y wysy豉no herosa by zazwyczaj wykonany ze z這ta (z這te jab趾o, z這ty ptak). Jedna z teorii g這si, 瞠 wyprawy heros闚 na Tamten 安iat i z powrotem odzwierciedlaj wiar w peregrynacje kap豉n闚-czarownik闚 wpadaj帷ych w trans, dzi瘯i kt鏎ym mieli zyskiwa zar闚no m康ro嗆 jak i moc.

Topielce, Utopce, Topce- Istoty demoniczne wywodz帷e si z wierze przedchrze軼ija雟kich. Powsta貫 z dusz ludzi utopionych w okre郵onym dniu lub po burzy gdy kwitnie 篡to duchy wodne. Utopcem zostaje r闚nie zmar造 cz這wiek, kt鏎ego niebo nie chce przyj望, lub poroniony p堯d. Z貫 i przewrotne, topi przeprawiaj帷e si zwierz皻a i wci庵aj k徙i帷ych si ludzi pod wod. Maj wygl康 chudych wysokich ludzi o zielonym, o郵izg造m ciele, du瞠j g這wie i ciemnych w這sach. Wywo豉nych przez utopce co nieodparcie ci庵nie do wody i topi si sami. Podczas nowiu Ksi篹yca utopce wychodz na brzeg, susz si, iskaj, szyj sobie buty. 砰wi si promieniami Ksi篹yca i czekaj na zdobycz. Jedz te groch i b鏏. Mo積a ich pozna po tym, 瞠 wsz璠zie gdzie st徙aj, pojawia si ka逝瘸, s oblepieni b這tem i ociekaj帷y wod. Mo積a te ich by這 pozbawi mocy, zarzucaj帷 sznurek od gaci wzgl璠nie r騜aniec czy szkaplerz na g這w. Mo積a by這 zaciekawi je zadawaniem dziwnych pyta lub zagadek, na kt鏎e nie b璠 potrafi造 odpowiedzie. 疾雟kie utopce nosz nazw topielic, wabi pi瘯n twarz m這dych m篹czyzn, a schytanych porywaj na dno jeziora. Je郵i powsta造 z ducha dziewczyny porzuconej przez narzeczonego, w闚czas pa豉j nienawi軼i do m這dych m篹czyzn.

Topienie Marzanny - w pierwszy dzie wiosny (21 marca) obchodzona jest tradycja topienia Marzanny.

Ubo瞠, Ubo瞠ta - by造 duchami domowymi, opiekuj帷ymi si gospodarstwem, odpowiadaj帷e wschodnios這wia雟kim domowym. Zostawia im si resztki obiadu w Wielki Czwartek, przychodz noc, by zje嗆 kasze z misek. Prawdopodobnie ubo瞠ta pochodz r闚nie od duch闚 zmar造ch przodk闚.

Upi鏎 Upi鏎

Upiory - stawali si nimi zmarli samob鎩cy lub czarownicy obdarzeni dwiema duszami. Unieszkodliwi mo積a go za pomoc osinowego ko趾a, przebijaj帷 mu serce, odcinaj帷 g這w i uk豉daj帷 j mi璠zy nogami lub przebijaj帷 瞠laznym gwo寮ziem. Innym sposobem jest odwr鏂enie trupa w trumnie twarz do ziemi. Ofiary Upiora r闚nie stawa造 sie owymi stworzeniami, za rozpozna to mo積a by這 po z瑿ach, kt鏎e ma od urodzenia, czy sercu umiejscowionym po prawej stronie. Po 鄉ierci jego cia這 nie rozk豉da si.

Walenty - w polskiej demonologii ludowej diabe wyznaczony przez swych piekielnych szef闚 do propagowania zawodu czarownicy. Imi skrad 鈍i皻emu Walentemu, patronowi epilepsji, kt鏎 leczono egzorcyzmami. Ustawicznie wzywany podczas obrzed闚 鈍i皻y, aby dopom鏬 w przep璠zaniu diab豉, sam zacz掖 by uto窺amiany ze sprawc choroby, czyli z wrogiem, kt鏎ego sam zwalcza najprawdopodobniej skutecznie, ale przy sposobno軼i pokala swe dobre imie.

Wampir - jeden z powracaj帷ych zmar造ch ze s這wia雟kiego folkloru (s這wo „wampir” pochodzi z j瞛yka po逝dniowych S這wian). R騜ne kategorie os鏏 spo貫cznie niepo膨danych, takich jak mordercy, z這dzieje, nierz康nice, heretycy i czarownice mog sta si po 鄉ierci wampirami, opuszcza trumny o p馧nocy i odbywa stosunki mi這sne z 篡j帷ymi lub pi ich krew. Aby upewni si, 瞠 nie b璠 n瘯a 篡wych, nale瘸這 w serce zmar貫go wbi ostry ko貫k z osiki. Na niekt鏎ych terenach zw這ki mo積a by這 pozbawi g這wy, rozcz這nkowa lub okaleczy w inny spos鏏. W Chorwacji zmar造m kaleczono kostki i pi皻y, aby uniemo磧iwi im chodzenie. Cz瘰to te zw這ki podejrzewane o mo磧iwo嗆 powr鏂enia do 篡wych wrzucano do bagna lub zasypywa kamieniami.

Wanda - legendarna w豉dczyni Polski, c鏎ka Kraka.

Wietrzyca - w folklorze polskich g鏎ali duch, kt鏎y pojawia si podczas huraganu i n瘯a ludzi odejmuj帷 im mow, 豉mi帷 ko軼i. Tak瞠 latawiec. Aby si przed nim obroni, nale篡 rzuci w powietrze n騜 po鈍i璚ony, je郵i upadnie ze 郵adami krwi, znaczy, 瞠 trafi w ducha i wtedy wiatr, nawet najsilniejszy, ustanie.

Wij - demon o 鄉ierciono郾ym spojrzeniu.

Wilko豉k - w wierzeniach S這wian by to wilk-cz這wiek. Potrafi si w okre郵onym czasie przekszta販i w wilka. By wtedy gro幡y dla innych ludzi i zwierz徠 domowych, gdy atakowa je w morderczym szale. Po powrocie do ludzkiej postaci nie pami皻a niczego, co czyni w wilczej sk鏎ze. Niekiedy nawet cz這wiek taki nie wiedzia, 瞠 jest wilko豉kiem. Skuteczn metod obrony przed wilko豉kiem by這 mie przy sobie co srebrnego, gdy stw鏎 ten nienawidzi srebra. Wilko豉ka, gdy zmieni si w wilka, nie mo積a by這 zrani 瘸dn klasyczn broni. No chyba, 瞠 u篡to np. srebrnej kuli czy takiego ostrza. Taka bro powodowa豉 natychmiastowe przerwanie przemiany w wilka i powr鏒 do ludzkiej postaci. Osob, o kt鏎ej wiedziano, 瞠 jest wilko豉kiem, dobrze by這 p皻a przy pe軟i ksi篹yca srebrnym lub ostatecznie metalowym 豉鎍uchem. Uniemo磧iwia這 mu to transformacj w wilka. Ta raczej folklorystyczna, ni mityczna posta zawdzi璚za swoje istnienie pradawnemu szacunkowi, jaki odczuwano wobec gro幡ego wilka, zwierz璚ia 篡j帷ego w puszczach p馧nocnej i wschodniej Europy, kt鏎ego obawiano si najbardziej.

Wi造 - nazwa "wi豉" pochodzi od "wicia si" (najprawdopodobniej w ta鎍u). Jest ich trzydzie軼i (lub "po trzykro dziewi耩"), gdzieniegdzie niekt鏎e wymieniane s z imienia (np. Magda - bajarka przewiduj帷a przysz這嗆, Mikta - siostra drwali i inne). Rz康zi造 brzegami, chmurami, skalami i losem. Jak ju jasno wida, zar闚no ze wzgl璠u na zindywidualizowanie (okre郵ona liczba, imiona), jak i funkcje, wi造 mia造 charakter nie tylko demoniczny, ale nawet lekko p馧boski i nale膨 raczej do mitologii ni demonologii. Ich wygl康 zewn皻rzny przedstawia si nast瘼uj帷o: S to m這de, pi瘯ne kobiety z d逝gimi rozpuszczonymi w這sami, ich cia豉 s "lekkie, powiewne, z rosy i wiatr闚 utkane". Niekt鏎e z nich maja skrzyd豉. Wszystkie uwielbiaj taniec i 酥iew. Potrafi zmienia si w 豉b璠zie, soko造, konie, wilki oraz wiry powietrzne. Wi造 cz瘰to ingerowa造 w 鈍iat ludzi. Mimo niepozornego wygl康u potrafi造 walczy ramie w ramie z bohaterami - ich kochankami, przybranymi bra熤i lub karmionymi przez nie piersi. Ca趾iem nie幢e radz sobie z 逝kami. Mszcz te bezlito郾ie wszelkie urazy. Wi造 wodne zowi si brodarice, wi造 powietrzne - ob豉kinie, g鏎skie - zagorkinie. Ob豉kinie dosiadaj wichr闚, a ich zadanie to sprowadzanie na ziemie deszczu. Strzelaj z luk闚 b造skawicami. W豉daj te wod "naziemn" - studniami i jeziorami, gdy maja taki kaprys, b康 maja ku temu jaki wyra幡y pow鏚, s w stanie wstrzymywa bieg wody powoduj帷 w ten spos鏏 susze. Wi造 g鏎skie zwie si samowi豉mi lub zagorkiniami. Mieszkaj w g鏎skich grotach. W ksi篹ycowe noce wi造 ta鎍z w "wilinem kole". Dziwaczny ten taniec trwa do upojenia i kompletnego wyczerpania. Nieostro積y przechodzie, zwabiony przez wi造 i przy陰czaj帷y si do "wilinego kola", zostaje "zata鎍owany" na 鄉ier. 奸ad po takiej uroczysto軼i - wydeptana w kszta速 okr璕u trawa, budzi豉 swojego czasu powa積e obawy ludno軼i. Do szkodliwych dzia豉 wi mo積a te zaliczy 豉panie ludzi i 豉skotaniem doprowadzanie do ob喚du. W 鈔edniowieczu "owilec" znaczy這 "oszale".

Wodnik - zamieszkuj帷y p馧nocno-wschodnie tereny Polski brodaty osobnik. Wodnik miewa cechy zwierz璚e. Lubi czarny kolor. Jest niebezpieczny dla k徙i帷ych si.

Wyraj - nazwa raju, bajecznej krainy, do kt鏎ej na zim odlatuj ptaki.

Zmora, Wieczornica, Nocnica, Dusio貫k - W polskich wierzeniach ludowych stw鏎 demoniczny: sprowadza koszmarne sny, dusi, wypija krew, wysysa si造. Potrafi zamienia si w r騜ne przedmioty i istoty 篡we. Znana na ca貫j S這wia雟zczy幡ie. Mury, morawy i mary to dusze opuszczaj帷e cia這 酥i帷ego, nawet bez jego wiedzy, aby czynic z這. Tak瞠 dusze os鏏 zmar造ch mog sta si marami.

痂ije - s這wia雟kie w篹opodobne stwory mieszkaj帷e w chmurach burzowych i jeziorach. Niszcz dobytek, po瞠raj ludzi, porywaj ich wichur, zagra瘸j po瘸rciem s這鎍u, wypijaj wody. T璚za to wielki 禦ij pij帷y wody z morza i rzek, aby odda j chmurom. Wed逝g innej tradycji 禦ije to ludzie, kt鏎zy rodz si ze skrzyde趾ami pod pach. Zapadaj w g喚boki sen, gdy pojawiaj si chmury, a ich dusza udaje si na b鎩 z potworami.

砰rownik, Domownik - dawnych polskich wierzeniach ludowych dobrotliwy duszek domowy. W demonologii czart niezbyt szkodliwy.

Strona g堯wna

Mitologia

Powstanie 鈍iata

Og鏊nie o mitologii

Galeria grafik - Smoki

Wyszukiwarka

Bibliografia
dy>